Over Jeugdliteratuur en didactiek (boekbespreking)

De kerstvakantie wordt traditiegetrouw gesierd door familiebezoek én het is een periode om te lezen: mooie verhalen en recente uitgaven die in de drukte van het semester ongeopend op mijn bureau bleven liggen. Daaronder ook het boek: Jeugdliteratuur en didactiek. Handboek voor VO en MBO. In oktober 2019 verschenen bij uitgeverij Coutinho.

Wat heeft Jeugdliteratuur en didactiek te bieden? Het richt zich op het lesgeven aan leerlingen tussen de 12 en 16 jaar, al zijn allerlei aspecten en modellen (bijv. een indeling in typen lezers) niet per se gebonden aan deze leeftijdsgrenzen. Het boek opent met drie informatieve hoofdstukken (‘Wat is jeugdliteratuur’, ‘Jeugdliteratuur door de eeuwen heen’ en ‘Jeugdliteratuur waarderen’), waarin een breed kader wordt geschetst.

Vanaf hoofdstuk 4 ligt de nadruk op didactiek en wordt de situatie in de onderbouw van het VO als uitgangspunt genomen: jaren waarin het lezen vaak in de verdrukking komt. Leerlingen van 12 tot 16 maken een enorme ontwikkeling door, op allerlei vlakken, en de tijd buiten school en huiswerk is beperkt. Het lezen heeft dan concurrentie van Netflix, gamen, muziek, sport, Instagram, enz. Lezen? De smaak van leerlingen concentreert zich op triviale literatuur (‘spannende boeken’) – áls er al wordt gelezen.

Wat Jeugdliteratuur en didactiek beoogt: handvatten aanreiken om te blijven werken aan de literaire competentie van de leerling. Hierbij wordt uitgegaan van een ervaringsgerichte didactiek, waarin een prominente plek is ingeruimd voor leesplezier. Een centraal gegeven is De Leescyclus, die uit vier fasen bestaat: Inspireren – Kiezen – Lezen – Verdiepen. De leerling staat in het middelpunt, de leraar stuurt en moedigt aan.

Het handboek slaagt er wonderwel in om een brug te slaan tussen theorie en praktijk. Uiteindelijk moet het in de klas gebeuren (en buiten de klas!). Niet voor niets wordt er veel plaats ingeruimd voor lesactiviteiten, lessuggesties en toetsing. Immers, wanneer leesbevordering de voornaamste doelstelling is, moet worden vermeden dat de leerling na het dichtklappen van het boek aanhikt tegen een ‘suf leesverslag’ of taken en toetsen die het fragiele plezier in het lezen teniet kunnen doen.

Jeugdliteratuur en didactiek is een informatief boek, met veel verwijzingen naar recent onderzoek. Daarbij is het helder geschreven, met een prettige lay-out. De vormgeving en stijl stralen enthousiasme uit en geven blijk van een grote zorg en inzet waarmee aan dit boek is gewerkt. Het moet een enorme klus zijn geweest: de tien auteurs die meewerkten zijn verbonden aan diverse lerarenopleidingen; de redacteurs zijn erin geslaagd om er één geheel van te maken. Alleen al hierom is Jeugdliteratuur en didactiek een belangrijk boek: het zal breed gebruikt worden door studenten aan lerarenopleidingen en een kader bieden voor toekomstige leraren Nederlands.

Leesbevordering is een wezenlijk onderdeel van het vak, en het is prettig om te zien dat hier meer en meer aandacht voor komt. Niet alleen met dit boek overigens, ook recente initiatieven als Curriculum.nu en het rapport ‘Lees! Een oproep tot een leesoffensief’ van de Raad van Cultuur dragen hieraan bij.

Is Jeugdliteratuur en didactiek nuttig voor de IB-docent die Dutch A: (Language and) Literature onderwijst? Ik denk het wel. Uiteraard is er een hemelsbreed verschil tussen een brugklasser aan een Nederlandse dagschool en een IB-leerling die literaire teksten voor volwassenen moet analyseren. En tóch. Voor de docent die gewend is om te denken vanuit literaire theorie en het IB-curriculum is Jeugdliteratuur en didactiek een verfrissend en prikkelend boek dat aanzet om te redeneren vanuit leesplezier. Het geeft o.a. inzicht waarom een literaire tekst wel of niet bij de leerling zal aankomen en hoe een leerling kan worden gemotiveerd zich in de tekst te verdiepen. Nuttig om hierover te lezen vanuit een theoretisch perspectief onder verwijzing naar recent onderzoek. Want Jeugdliteratuur en didactiek is behoorlijk academisch. Iets wat het leesplezier niet in de weg staat, integendeel: ik heb het met veel plezier gelezen.

Pieter van der Vorm

Jeugdliteratuur en didactiek. Handboek voor vo en mbo. Eindredactie Iris Kamp, Janneke de Jong-Slagman en Peter van Duivenboden. Uitgeverij Coutinho, 2019.

Abonneren op de blog? Op deze plek verschijnt elke dinsdag een blog. Telkens over een aspect van het IB-onderwijs. Leest u de blog graag en wilt u hem automatisch ontvangen? Dat kan! U kunt zich abonneren door een mail te sturen naar pieter@vormtutoring.com. In dat geval ontvangt u de nieuwste blog elke dinsdag in uw mailbox.

1 gedachte over “Over Jeugdliteratuur en didactiek (boekbespreking)”

  1. Dag Pieter van der Vorm,

    Dank voor de mooie boekbespreking. Een link naar de bespreking heb ik gedeeld via LinkedIn.

    Vriendelijke groet,
    Yvette Jansen (co-auteur van het boek)

    Beantwoorden

Plaats een reactie